ข้าวแต๋นน้ำแตงโม กลุ่มแม่บ้านใหม่เหล่ายาว เป็นขนมพื้นบ้านของ อ.แจ้ห่ม จ.ลำปาง โดยใช้ข้าวเหนียวคุณภาพดีผสมกับน้ำแตงโมคั้นสด เพื่อเพิ่มสีสันและรสชาติหวานธรรมชาติ จากนั้นนำไปนึ่ง ตากแดดจนแห้ง แล้วนำไปทอดจนกรอบฟู ก่อนราดด้วยน้ำตาลปี๊บหรือน้ำตาลมะพร้าวเคี่ยวเป็นน้ำตาลราดหน้า เป็นขนมกรุบกรอบ หอมหวานมัน กินเล่นเพลิน ๆ ได้ทุกวัย
ขั้นตอนหลักในการทำข้าวแต๋นน้ำแตงโม ได้แก่
- แช่ข้าวเหนียวแล้วนึ่งให้สุก
- ผสมน้ำแตงโม น้ำตาล เกลือ และกะทิ (หรือใช้น้ำแตงโมแทนกะทิ) คลุกกับข้าวเหนียวที่นึ่งแล้ว
- ใส่งาดำคลุกเคล้า แล้วอัดใส่พิมพ์แบน ๆ
- ตากแดดจนแห้งสนิท
- ทอดในน้ำมันร้อนจัดจนพองกรอบเหลือง
- ทำน้ำตาลราดหน้าด้วยน้ำตาลปี๊บหรือน้ำตาลมะพร้าว เคี่ยวกับน้ำและเกลือจนละลายและข้น แล้วราดบนข้าวแต๋นทอด
ข้าวแต๋นน้ำแตงโมมีชื่อเสียงเป็นของดีจากจังหวัดลำปาง โดยเฉพาะที่หมู่บ้านทุ่งม่านเหนือ ซึ่งมีการผลิตเป็นอาชีพสร้างรายได้และส่งออกไปยังต่างประเทศหลายประเทศ ขนมนี้ยังได้รับการรับรองเป็นสินค้า OTOP 5 ดาว และมีตราสัญลักษณ์สิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ (GI) ของไทยด้วย
โดยรวม ข้าวแต๋นน้ำแตงโมเป็นขนมไทยโบราณที่มีความกรอบ หวาน หอม และมีประโยชน์ต่อสุขภาพ ปราศจากโคเลสเตอรอลและสารเคมีสังเคราะห์ เหมาะสำหรับทำกินเองหรือทำขายสร้างอาชีพได้ดี
